YABANCI DİLLERİN BASKISINA KARŞI TÜRKÇENİN GÜCÜ

6 04 2007

 Türkçenin çok geniş türetme olanaklarının, canlı imgelerden yararlanan zengin deyimlerinin ve sınırsız anlatım yollarının bulunduğunu göstermeye çalıştık. XI. yüzyıldan bu yana Arapçanın ve özellikle yazın alanında Farsçanın giderek artan etkisi, Tanzimat’tan başlayarak Fransız-cayla ilişkiler ve aydınlarımızın anadilleri karşısındaki tutumları Cumhuriyet’e gelinceye kadar geniş halk kitlelerinin konuştukları dille kültürlü kimselerin, eğitim, bilim ve sanatın dili arasında bir uçurumun açılmasına neden olmuş, Türkçe, öz benliğinden çok şeyler yitirmiştir. Yazı Devrimini izleyen Dil Devrimi Türkçenin benliğine yeniden kavuşmasını amaçlayarak bu yolda küçümsenmeyecek başarılar elde etmiştir. Yabancı kavramları Türkçeden türetmelerle karşılama, anadilinin eski ve lehçelerde, ağızlarda yaşayan, unutulmuş sözcüklerini canlandırma yöntemiyle, dile binlerce sözcük, terim kazandırılmıştır. Günlük konuşma dilinde sık geçen kavramlardan bilim, teknik, sanat dilinin kavramlarına kadar uzayan geniş bir yelpaze içinde binlerce sözcük, bileşik sözcük ve tamlama bugün dile yerleşmiş bulunmaktadır. Bir bölümü başlangıçta yadırganan öğretmen, emekli, tüketim, tüketici, gündem, kamuoyu, bilinçaltı, denizaltı… gibi pek çok sözcük bugün öylesine benimsenmiştir ki, bunların eski karşılıkları olan muallim, mütekait, istihlâk, müstehlik, ruzname, efkâr-ı 197 umumiye, tahte’ş-şuur, taht’el-bahir öğelerini kullanan değil, anımsayan kimse bile pek kalmamıştır. Büyük Atatürk’ün türettiği açı, üçgen, eşit gibi terimlerin yanı sıra, değişik alanlarda birçok yabancı kavram, yerini uzay, çoğul, tekil, deney, izdüşüm, içbükey, akkor, eriyik, çözelti, gösterge, içgüdü, önsezi… gibi öğelere bırakmıştır. En önemli gelişme, Yazı ve Dil Devrimleriyle, toplumun büyük gereksinimi eğitimin, öğrencinin kolayca algılayabileceği Türkçe terimlerle gerçekeştirilme-siydi. Eğitimde ilkokuldan başlayarak bu yolda önemli bir gelişme elde edilmiştir. Hemen belirtmeliyiz ki, alınan bunca yola karşın bugün, değişik nedenlerden doğan eksikliklerimiz, kusurlarımız vardır. Bunları şu noktalarda toplayabiliriz: 1. İkinci Cihan Savaşı’ndan sonra İngilizcenin bütün dünyada artan ve Türkçeye de yansıyan güçlü etkisi karşısında yeterince duyarlı olmama. 2. İyi bir yabancı dil eğitimi yerine yabancı dille eğitime yönelme. 3. Kimi aydınlarımızın eskiden olduğu gibi bugün de yabancı dile olan eğilim ve tutumları. 4. Yasalarımızda, hukuk dilinde Türkçe açısından, yeterince değişikliklere gidilememiş olması. 5. Radyo, televizyon ve basında, iletişim araçlarında Türkçeye gereken özenin gösterilememesi, özellikle kötü çeviri örnekleriyle dile birtakım yozlaşmış anlatım kalıplarının, bozuk anlatım biçimlerinin yerleşmesi. 6. Türkçe eğitiminde yeterli bir düzeye erişilememiş olması. Bu noktalara kısaca değinmeden önce, bir dilin, başka dillerden hiç etkilenmeden, başka bir dille hiçbir ilişkisi olmadan 198 yaşamasının olanaklı bulunmadığını söylemeliyiz. Ancak yabancı etkiler bir dilin temel sözvarlığını kuşatacak, yabancı kuralları benimsetecek ölçüde olursa bu, o dilin zaman içinde benliğini yitirmesine neden olur. Bugün aydınlarımız, gidiş-dönüş bileti yerine azimet-avdet bileti diyen, tramvay ya da tren durağından mevkif sözcüğüyle söz eden, eşkenar üçgeni müselles-i mütesâviyü’l-adla terimiyle okuyan Osmanlı aydınının tuttuğu yoldan mutlaka uzak durmalıdır. Her alanda, her gün yenileri ortaya çıkan kavramları Türkçeden, türetme ve birleştirme yoluyla karşılamak, bunları kullanmak, Türkçeyi günden güne daha da zenginleştirecektir. Bugün science fiction nasıl bilim kurguya dönmüşse, Türkçede bir türlü doğru dürüst söylenemeyen compu-ter nasıl, yerinde bir buluşla bilgisayar olup çıkmışsa, space shuttle, uzay mekiği; deep freezer, derin dondurucu olarak karşılanmışsa, gereksizce dile giren birçok yabancı öğe de öylece, kolaylıkla karşılanabilir. Günlük yaşamda yer eden İngilizce shock, trend, T-shirt, talk show, scoreboard, fulltime, de-sign gibi yüzlerce örneğin yanı sıra televizyon’u tivi, IMFyi ayemef diye okuyan, HBB’y’ı eyçbibi diye sesleten kimselerin tutumu da anadilimizin zararınadır. Hele dükkân ve firmalarla orada pazarlanan şeylere verilen yabancı adlardan dilin göreceği zarar küçümsenemez. Bu konuda bir yasanın yürürlüğe konması yararlı olacaktır. Birçok ülkede başarılı olarak gerçekleştirilen yabancı dil eğitimi, yerini yabancı dille eğitim ve öğretime bırakmamalı, çocuk ve gençlerimizin karşılaştıkları yeni kavramları anadille-rindeki terimlerle öğrenmelerinin sağlayacağı algılama ve öğrenme kolaylığı gözden uzak tutulmamalıdır. Bugüne kadar gereğince gerçekleştiremediğimiz iyi, düzenli ve amaca uygun bir anadili eğitim-öğretimi her vatandaş için kaçınılmaz bir gereksinmedir. Bunun karşılanmasıyla, radyo, te- 199 levizyon ve yazılı basında Türkçe metinlerin hazırlanmasından okunup yayımlanmasına, söylenişine kadar göze çarpan yanlışlık ve bozukluklar, özellikle, yeterli öğrenim görmüş kimselerin görevlendirilmeleriyle, yavaş yavaş ortadan kalkabilir. Bugüne kadar kötü film çevirileri ve genellikle bozuk çeviri örnekleri anadilimizde aptal kitap, sanırım hastayım, olamaz! gibi pek çok yozlaşmış anlatım biçimlerinin yerleşmesine neden olmuştur. Kimi bilim alanlarında, özellikle hukuk dilinde terimlerin özleştirilmesi konusunda duyulan büyük gereksinme, maznuna nasıl sanık, mevkufa nasıl tutuklu, ehl-i vukufa nasıl bilirkişi denmiş ve bunlar nasıl, eskilerini unutturacak biçimde benim-senmişse, aynı yoldan gidilerek karşılanabilir. Yasalarımız gerekli düzenlemelerle günümüz diline uygun duruma getirilebilir. Son söz olarak belirtmek isteriz ki, hiç kimsenin kuşku duymaması gereken şudur: Türkçe gibi çok eski, çok düzenli, çok güçlü ve doğurgan bir dil, her türlü kavramın anlatımına elverişlidir. Yeter ki, dilimizin gücüne inanalım, anadili bilincinden, anadilimize saygı ve sevgiden uzak olmayalım. 


İşlemler

Information

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s




%d blogcu bunu beğendi: